Kim jest diakon stały?
Zanim podejmiesz decyzję o zgłoszeniu, poznaj biblijne i teologiczne podstawy diakonatu oraz prawa i obowiązki, jakie z niego wynikają — tak jak określają je dokumenty Kościoła katolickiego.
Niższy stopień sakramentu święceń
Diakonat jest niższym stopniem sakramentu święceń — obok biskupstwa i prezbiteratu, które są jego stopniami wyższymi (por. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1554). Sobór Watykański II w Konstytucji dogmatycznej o Kościele Lumen gentium (nr 29) naucza, że diakoni stoją „na niższym stopniu hierarchii” i otrzymują nałożenie rąk „nie dla kapłaństwa, lecz dla posługi”.
Diakonat stały — sprawowany także przez mężczyzn żonatych, czynnych zawodowo — został przywrócony w Kościele łacińskim właśnie przez Sobór Watykański II, po tym jak przez stulecia funkcjonował wyłącznie jako stopień przejściowy na drodze do kapłaństwa. Zasady jego odnowienia określiły dokumenty papieża Pawła VI Sacrum Diaconatus Ordinem (1967) i Ad pascendum (1972), a formację kandydatów reguluje wydana przez Kongregację ds. Duchowieństwa Ratio fundamentalis institutionis diaconorum permanentium.
Diakon upodabnia się sakramentalnie do Chrystusa Sługi, który „nie przyszedł, aby Mu służono, lecz aby służyć” (Mk 10, 45) — to biblijne odniesienie wyznacza sens całej jego posługi.
Co należy do posługi diakona
Zgodnie z prawem kościelnym diakon między innymi:
- uroczyście głosi Ewangelię i może wygłosić homilię podczas liturgii;
- chrzci — jest zwyczajnym szafarzem sakramentu chrztu;
- asystuje przy zawieraniu małżeństwa i błogosławi związek w imieniu Kościoła, gdy posiada odpowiednią delegację;
- rozdziela wiernym Komunię świętą oraz zanosi ją chorym;
- prowadzi wystawienie i adorację Najświętszego Sakramentu;
- przewodniczy obrzędom pogrzebu katolickiego;
- udziela błogosławieństw przewidzianych w księgach liturgicznych;
- posługuje przy ołtarzu jako asysta liturgiczna biskupa i kapłanów.
Czego diakon nie sprawuje
Diakonat nie jest kapłaństwem — pewne posługi pozostają zastrzeżone wyłącznie prezbiterom i biskupom:
- sprawowanie Eucharystii (konsekracja);
- udzielanie sakramentu pokuty i pojednania (spowiedź);
- udzielanie sakramentu namaszczenia chorych;
- udzielanie sakramentu bierzmowania;
- uroczyste błogosławieństwo Najświętszym Sakramentem (diakon może prowadzić samą adorację, lecz nie udziela tego błogosławieństwa).
Diakon w Kościele i w świecie
Podobnie jak wszyscy duchowni, diakon zobowiązany jest dążyć do świętości życia oraz zachowywać szczególną więź z biskupem diecezjalnym, wobec którego zachowuje szacunek i posłuszeństwo (por. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 273–275). Do jego codziennych obowiązków należy modlitwa liturgiczna — Liturgia Godzin — w zakresie wyznaczonym przez Konferencję Episkopatu Polski (por. kan. 276 §2 n. 3).
Jednocześnie diakoni stali, w odróżnieniu od duchownych przygotowujących się do prezbiteratu, zachowują pełne uczestnictwo w świeckim porządku życia: mogą pracować zawodowo, prowadzić działalność gospodarczą i utrzymywać z tych dochodów siebie oraz swoje rodziny (por. kan. 288). Więcej o tym, że diakonat nie jest formą zatrudnienia ani sposobem uzyskania wynagrodzenia, piszemy na stronie Formacja.
Ważne dla kandydatów żonatych: zgodnie z prawem kanonicznym diakon, który owdowiał, nie może zawrzeć ponownego małżeństwa (kan. 1087). Kandydat i jego żona powinni mieć tego pełną świadomość, podejmując wspólną decyzję o rozpoczęciu formacji.